Yatırımcı Köşesi

Finansal Sistem Nedir?
Finansal sistem, birikim sahipleri ile kaynak ihtiyacı olan taraflar arasındaki alışverişi sağlayan kurumlar, tasarruf, yatırım, finansman araçları ve bunları düzenleyen kurallardan oluşan yapıdır. Piyasa ekonomisinde finansal sistem, tasarrufların verimli yatırım alanlarına yönlendirilmesinde ve yatırım yaparken oluşan risklerin yönetilmesinde önemli rol oynar. Finansal sistem, bankacılık, sigortacılık ve sermaye piyasasından oluşur.

 

Banka Neye Yarar?
Bankalar temelde kişi ve kurumların kendilerine yatırdığı mevduatı diğer kişi ve kuruluşlara kredi şeklinde tahsis eden aracılardır.

 

Mevduat Nedir?
Birikim sahibinin bankaya sağladığı kaynağa mevduat denir. Vadeli ve vadesiz olarak iki tür mevduat bulunur. Vadesiz mevduat birikim sahibi tarafından arzu edildiğinde çekilebilirken faiz karşılığı belirli bir süre bankanın kullanımına tahsis edilen vadeli mevduat ancak vade sonunda bankadan alınabilir.

 

Kredi Nedir?
Bankaların kaynak ihtiyacı olan kişi ve kurumlara daha önce belirlenmiş bir süre zarfında geri ödenmek kaydıyla belirli bir faiz karşılığı verdiği borç kredi olarak tanımlanır.

 

Faiz Nedir?
Ödünç alınan paraya karşılık olarak borcu veren tarafa ödenen bedele faiz denir. Verilen borcun yatırım dönemi süresince kazandığı faizin anaparaya oranı basit faiz oranı olarak adlandırılır. Yatırım dönemi boyunca kazanılan faizin, bir sonraki yatırım döneminde anaparaya eklenerek aynı faiz oranıyla yatırıma tabi tutulması sonucu elde edilen getiri ise bileşik faiz olarak tanımlanır. Farklı vadelerdeki finansal araçların faiz oranları karşılaştırılırken bileşik faiz oranına bakılması uygundur.

 

Sigorta Neye Yarar?
Sigorta, maddi kayba neden olan olumsuz olayların gerçekleşmesi halinde doğan zararları gidermek için kullanılan bir finansal araçtır. Sigorta şirketleri, hastalık, kaza veya doğal afet gibi olumsuz olayların gerçekleşme olasılığından korunmak isteyen kişi ve kurumlara “prim” adı verilen bir ücret karşılığında sigorta poliçesi satar. Eğer söz konusu olumsuzluklar gerçekleşirse, sigorta şirketi doğan zararı karşılar.

 

Sermaye Piyasası Neye Yarar?
Birikimleri olan kişi ve kurumlar ile girişimcilerin bir araya getiren piyasaya “sermaye piyasası” denir. Girişimciler sermaye piyasasında ihraç ettikleri yatırım araçları finansman ihtiyaçlarını karşılar. Yatırımcılar ise ihraç edilen yatırım araçlarında birikimlerini değerlendirerek getiri elde etmeyi hedefler. Özellikle risk yönetimi için kullanılan türev ürünler de sermaye piyasası araçları arasında yer alsa da bu ürünler riskli doğalar nedeniyle daha profesyonel yatırımcılar tarafından tercih edilir. Tüm bu işlemler yatırım kuruluşları vasıtasıyla gerçekleşir.

 

Risk Nedir?
Zarara uğrama tehlikesi ile sonuç belirsizliği risk olarak adlandırılır. Sermaye piyasası araçları kullanılarak yapılan yatırımlar, belirsizlik nedeniyle anaparanın kaybedilme olasılığını da taşır. Siyasi çalkantılar, ekonomik olumsuzluklar, sermaye piyasası aracı ihraç eden kurumun faaliyetlerinin zayıflaması, faiz oranları ile döviz kurundaki değişim, yatırım aracının fiyatındaki fahiş oynaklık benzeri yatırım aracının getirisini etkileyebilecek pek çok risk bulunur. Geleneksel finans teorisine göre, bir yatırım aracının riski ne denli yüksekse bu araçtan elde edilmesi beklenen getiri de o denli yüksektir.

 

Likidite Ne Demek?
Menkul kıymetlerin nakde çevrilme kolaylığına likidite denir. Bir kıymeti nakde çevirirken fiyatının bu işlemden fazla etkilenmemesi ilgili kıymetin likit olduğunu gösterir. Likit araçlara yatırım yapmak bu anlamda daha az risklidir.

Türkiye Sermaye Piyasasında Hangi Kurumlar Yer Alır?
Sermaye piyasasının düzenli ve verimli işleyebilmesi için çeşitli kurumlar beraberce faaliyet gösterir.

 

Sermaye Piyasası Kurulu
Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) sermaye piyasasını düzenleyen ve denetleyen kamu kurumudur. SPK’nın temel görevi piyasanın işleyiş kurallarını belirlemek, piyasaların adil ve etkin çalışmasını sağlamak, ilgili kurumların belli kurallar çerçevesinde faaliyet göstermesini sağlamak ve yatırımcıların haklarını korumaktır.

 

Borsa İstanbul
Borsa İstanbul, pay senetleri, varantlar, sertifikalar, özel sektör ve kamu tahvilleri, vadeli işlem sözleşmeleri, opsiyonlar, uluslararası menkul kıymetler ve kıymetli madenlerin işlem gördüğü organize bir piyasadır.

 

Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB)
Sermaye Piyasası Kanunu ile kurulmuş, kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur. 2014 yılından itibaren, sermaye piyasasında faaliyet gösteren tüm banka, aracı kurum, portföy yönetim şirketleri ve payları borsada işlem gören tüm yatırım ortaklıklarından oluşan bir üyelik yapısına sahiptir. Birlik, sermaye piyasasının ve aracılık faaliyetlerinin geliştirilmesi, birlik üyelerinin dayanışma, özen ve disiplin içinde çalışmalarının sağlanması, haksız rekabetin önlenmesi ve mesleki konularda üyelerin aydınlatılması için çalışmaktadır.

 

Aracı Kurum
Aracı kurumlar sermaye piyasasında pay senedi, varant, tahvil/bono, türev gibi finansal ürünlerin alım satımına aracılık eder, sermaye piyasası araçlarının halka arz edilmesi faaliyetini yürütür ve müşterilere yatırım danışmanlığı hizmetleri sunar.

 

Banka

Finansal sistemin sancak gemisi konumunda bulunan bankalar genel olarak müşterilerine TL mevduat ve döviz tevdiat hesapları açar, konut, taşıt, vb. gibi çeşitli krediler tesis eder ve tüketicilere ulusal/uluslararası ödeme sistemlerini sağlar Sermaye piyasasında ise ticari bankalar sadece tahvil/bono ve (paylara dayalı olanlar hariç) türev işlemleri yapabilir. Yatırım bankaları ise pay senedi piyasasında da aracılık yapabilir.

 

Halka Açık Şirket
Halka açık şirketler, pay senetleri halka arz edilmiş olan veya ortak sayısı 500’ü aştığı için halka arz edilmiş sayılan anonim şirketlerdir. Her halka açık şirket borsada işlem görmeyebilir.

 

İstanbul Takas ve Saklama Bankası
İstanbul Takas ve Saklama Bankası (Takasbank), Borsa İstanbul’da yapılan tüm alım-satım işlemlerinin takası (alış işlemlerinde paranın ödenip menkul kıymetin teslim alınması ile satış işlemlerinde menkul kıymetin teslim edilip paranın alınması) Takasbank tarafından gerçekleştirilmektedir. Takasbank, ayrıca Borsa İstanbul üyesi banka ve aracı kurumlara çeşitli bankacılık hizmetleri sunar.

Takasbank ayrıca Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu’nu (TEFAS) işletir. TEFAS tüm fonlara ilişkin bilgilere tek bir noktadan ulaşım, tüm yatırım fonlarına tek bir hesaptan erişim gibi çeşitli imkanlar sunmaktadır.

 

Merkezi Kayıt Kuruluşu
Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK), her yatırımcıya ait pay senedi, varant ve sertifika, borçlanma aracı ile yatırım fonu katılma belgelerinin kaydını tutar ve saklamasını yapar. Bir anlamda sermaye piyasasının tapu idaresidir.

 

Yatırımcı Tazmin Merkezi
Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM), yatırım kuruluşlarının, yatırım hizmet ve faaliyetinden kaynaklanan nakit ödeme veya sermaye piyasası araçları teslim yükümlülüklerini yerine getirememeleri hâlinde, yatırımcıları belirli bir üst sınıra kadar tazmin etmek amacıyla hizmet verir.

 

Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu
Sermaye Piyasası Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu (SPL), sermaye piyasası alanında faaliyet gösteren kuruluşlar ile bu kurumlarda çalışanların mesleki yeterliliklerini, bilgi ve becerilerini tespit etmek için lisanslama sınavları yapmak, ilgili ihtisas alanları itibariyle mesleki yeterliliklerini gösterir lisans vermek, eğitim programları düzenlemek ve sermaye piyasası çalışanlarının lisanslarını tutmak amacıyla hizmet verir.

 

Portföy Yönetim Şirketi
Portföy yönetim şirketleri, yatırım fonlarını yönettikleri gibi kişi ve kurumlara yönelik yatırım danışmanlığı hizmet vererek servet yönetimi de yapar.

 

Emeklilik Şirketi
Emeklilik şirketleri, emeklilik fonları kurup bu fonları müşterilerine satarak emekliliğe yönelik uzun vadeli yatırımı mümkün kılar. Bu şirketlerin derlediği birikimler portföy yönetim şirketlerince yönetilir.

 

Derecelendirme Şirketi
Derecelendirme şirketleri, kredi derecelendirmesi ve kurumsal yönetim ilkelerine uyum derecelendirmesi yapar. Kredi derecelendirmesi, şirketlerin risk durumlarını ve borçlarını ödeme gücünü değerlendirir. Kurumsal yönetim derecelendirmesi ise, şirketlerin SPK tarafından yayımlanan Kurumsal Yönetim İlkelerine uyumunu değerlendirir.

 

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) Türkiye’de tasarruf sahiplerinin hak ve menfaatlerini korumak, bankalar ve özel finans kurumlarının piyasa disiplini içerisinde sağlıklı ve etkin bir yapıda işleyişi için uygun ortamı yaratmak amacıyla faaliyet gösterir.

 

Hazine ve Maliye Bakanlığı
2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle oluşturulan Hazine ve Maliye Bakanlığı önceden iki farklı kurum olan Hazine Müsteşarlığı ile Maliye Bakanlığı’nın birleştirilmesiyle ortaya çıktı. Bakanlığın görevi maliye ve ekonomi politikalarının hazırlanması ve uygulaması olarak belirlendi. Bakanlık, diğerlerinin yanında, devlet hesaplarını tutmak, saymanlık hizmetlerini yürütmek, vergi politikalarına yönelik çalışmaları hazırlamak, hazine işlemleri, kamu finansmanı, kamu sermayeli kuruluşlar ve uluslararası ekonomik kuruluşlarla ilişkileri işleri yürütmek görevlerini üstlenmiştir.

 

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) temel amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. TCMB’nin görevleri arasında finansal sistemde istikrarı sağlamak, para ve döviz piyasaları ile ilgili düzenleyici tedbirleri almak bulunur. TCMB, para politikası doğrultusunda para arzının ve ekonominin likiditesinin düzenlenmesi amacıyla, menkul kıymet alım-satımı, repo ve ters repo, menkul kıymetlerin ödünç alınıp-verilmesi gibi işlemleri gerçekleştirir. 

Türkiye Sermaye Piyasasında Hangi Araçlara Yatırım Yapılabilir?
Türkiye sermaye piyasasında yatırımcılar, pay senedi, borsa yatırım fonu, varant, sertifika, repo, devlet tahvili, hazine bonosu, özel sektör borçlanma aracı, kira sertifikası, varlığa dayalı veya varlık teminatlı menkul kıymet, vadeli işlem ve opsiyonlara doğrudan yatırım yapabilir.

Tasarruf sahipleri bahsedilen sermaye piyasası araçlarını veya gayrimenkuller gibi varlıkları içeren yatırım fonlarını alarak da yatırım yapabilir. Ayrıca bireysel emeklilik sistemine dâhil olarak satın aldığı emeklilik yatırım fonları sayesinde de yatırımda bulunabilir.

 

Pay (Hisse) Senedi Nedir?
Pay senedi, anonim şirket tarafından çıkarılır ve ortaklık ifade eder. Pay alan yatırımcı şirketin ortağı yani sahibi olur. Pay, sahibine ortaklık hakkı, yönetime katılma (oy) hakkı ve kâr payı alma hakkı gibi hakların yanı sıra, bilgi alma hakkı da sağlar.

Pay sahibi temel olarak tür gelir elde eder: sermaye kazancı ve kâr payı.

Sermaye kazancı, payın değerindeki olası artıştan elde edilen geliri ifade eder. Ancak, pay fiyatlarının yatırımcı beklenti ve işlemlerine bağlı olarak ortaya çıkan arz ve talebe göre borsada her an değiştiği, dolayısıyla düşebileceği unutulmamalıdır. Bununla beraber fiyatlardaki değişimlerin her zaman şirketin içsel değerini yansıtmayacağının ayırdında olmak gereklidir.

Diğeri ise şirketin kâr etmesi durumunda kârın dağıtılmasından elde edilen temettü (kâr payı) geliridir. Payları borsada işlem gören şirketler kâr dağıtıp dağıtmamak konusunda serbesttir. Borsada işlem gören şirketler kârını nakit olarak veya bedelsiz pay ihraç ederek dağıtabilir.

Ülkemizde repo işlemleri, hazine bonosu ve devlet tahvilleri ile özel sektör borçlanma senetleri üzerinden yapılır. Getirisi sabitlenmiş olan repo işlemleri para piyasalarındaki en likit yatırım araçlarındandır.

 

Tahvil/Bono Nedir?
Tahvil ve bono, devlet veya şirketlerin finansman sağlamak amacıyla ihraç ettiği borçlanma araçlarıdır. Tahvil/bono sahibi, tahvili çıkaran kuruluşun alacaklısıdır. İlgili şirket veya kamu kurumunun üzerinde alacağından başka hiçbir hakka sahip değildir ve bu kuruluşların yönetimine katılamaz.

Devlet tahvilleri, Hazine Müsteşarlığının bir yıldan uzun vadeyle ödünç para almak amacıyla çıkardığı devlet iç borçlanma senetleridir (DİBS). Hazine bonoları ise, Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkarılan, vadesi bir yıldan kısa devlet iç borçlanma senetleridir. Özel sektör tahvilleri, reel sektör şirketleri veya finansal kurumlar tarafından çıkarılan borçlanma senetlerini ifade eder. Bunlardan 365 günden daha kısa vadeli olanlar bono olarak adlandırılır.

Eurotahvil (Eurobond) ise, ilgili devlet veya şirketin kendi para birimi dışındaki yabancı bir para birimi üzerinden çıkardığı ve uluslararası piyasalarda ihraç ettiği borçlanma araçlarını ifade eder.

Tahviller, sabit veya değişken faizli olarak ihraç edilebilmektedir. Kupon ödemeli tahviller, vadeden önce belirli ara dönemlerde faiz ödemesinde bulunur. Kuponsuz, ya da iskontolu tahvillerde ise, tahvili almak için ödenen tutar ile vadede ele geçen tutar arasındaki fark faiz gelirini oluşturur.

Borçlanma senetleri, vade sonuna kadar elde tutulduğu takdirde, belli bir faiz kazancını garanti eder. Ancak yatırımcı, tahvil veya bonoyu vade sonuna kadar tutmak zorunda değildir. Yatırımcı, tahvil veya bonoyu vadesinden önce satarsa, ikincil piyasadaki faiz oranlarındaki değişimden etkilenir. Eğer piyasadaki faiz oranları gerilemiş ise getirisi artar, faiz oranları artmış ise getirisi düşer, hatta zarar edebilir.

 

Kira Sertifikası Nedir?
Kira sertifikaları uluslararası piyasalarda “sukuk” adıyla tanınır. Bu araçları faizsiz borçlanma aracı olarak tanımlamak mümkündür. Kira sertifikaları da vadeye kadar elde tutulabileceği gibi, ikincil piyasada da alınıp satılabilir. Devlet veya özel şirketler tarafından çıkarılabilen bu ürünler, bir varlığı dayanak alarak ihraç edilir. Bu yöntemde, kira sertifikasını çıkaran kuruluş (kaynak kuruluş olarak adlandırılır) bir kısım varlığını veya haklarını bu amaç için özel olarak kurulan varlık kiralama şirketine devreder. Varlık kiralama şirketi devraldığı varlıkları veya hakları dayanak alan kira sertifikalarını ihraç ederek yatırımcılara satar. Kaynak kuruluştan gelen gelirler sertifikaların dönemsel ödemelerinin yapılmasını sağlar. Vade sonunda ise kaynak kuruluşa geri iade edilen söz konusu varlık veya haklardan elde edilen gelir, kira sertifikası sahiplerine anapara ödemesi olarak payları oranında dağıtılır.

 

Varlığa Dayalı Menkul Kıymet ve Varlık Teminatlı Menkul Kıymet Nedir?
Varlığa dayalı menkul kıymetler, çeşitli finansal kurumların alacakları karşılığında çıkardıkları araçlardır. Başta bankalar olmak üzere kurum ve kuruluşların sağladığı krediler, finansal kiralama sözleşmelerinden doğan alacaklar, gayrimenkul yatırım ortaklıklarının portföylerindeki gayrimenkullerin satışından doğan alacaklar bu araçlara dayanak olabilir. Böylece finansal kurumlar vadesi henüz gelmemiş bu alacakları menkul kıymetleştirip pazarlamak suretiyle likidite sağlar. Yatırımcı ise farklı niteliklere sahip bir alacak havuzunun getirisinden faydalanır.

Varlık teminatlı menkul kıymetlerin varlığa dayalı menkul kıymetlerden farkı, bu aracı çıkaran kurumların çeşitli alacaklarını güvence göstermesidir. Teminatın olması, bu menkul kıymetlerin ödenmeme riskini azaltan bir etmendir.

Varlığa dayalı ve varlık teminatlı menkul kıymetler, tahvil ve bonolar gibi, iskontolu olarak veya dönemsel ve değişken faiz ödemeli olarak ihraç edilebilir.

 

Repo Nedir?
Genel olarak repo işlemi, borç verilen para karşılığında vade sonunda anaparanın ve faizin alınması olarak görülse de, aslında repo, sermaye piyasası araçlarının belli bir vadede geri alma taahhüdüyle satımıdır. Diğer bir deyişle repo, menkul kıymetin geçici bir süre için kiraya verilmesi olarak da düşünülebilir. Elinde nakit olan kişiler açısından bakıldığında ise bu işleme ters repo denir.

 

Türev Ürün Nedir?
Türev ürünler, başka bir kıymetin getirisine bağlı veya bu kıymetlerden “türetilmiş” finansal araçlardır. Türev ürünlere konu olan kıymetlere dayanak varlık denir. Türev ürünler hem bazı risklere karşı korunmak için, hem de yatırım amaçlı olarak kullanılır. Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, varant ve sertifikalar ile kaldıraçlı işlemler (foreks) bu ürünlere örnek gösterilebilir.

Türev araçlarda alım işlemi “uzun pozisyon”, satış işlemi ise “kısa pozisyon” olarak adlandırılır. “Ters işlem” veya “pozisyon kapatma”, sahip olunan pozisyona aksi yönde işlem yapmayı ifade eder. Diğer bir deyişle “pozisyon kapatma”, alım (uzun pozisyon) karşısında satım, satım (kısa pozisyon) karşısında alım yönünde işlem yapılmasıdır. “Açık pozisyon” ise bir sözleşmede ters işlemle kapatılmamış uzun veya kısa pozisyonları ifade eder.

 

Vadeli İşlem Sözleşmesi Nedir?
Vadeli işlem sözleşmeleri belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikteki malı, kıymetli madeni, finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını ya da dövizi alma ya da satma yükümlülüğü veren sözleşmelerdir. Bu sözleşmelerde pozisyon alındığında takas merkezine başlangıç teminatı yatırılır. Sözleşmenin fiyatı gerilerse, sürdürme teminatı da yatırmak gerekebilir.

Vadeli işlemler, düşük teminat rakamlarıyla yüksek meblağlı pozisyonlar almaya imkân tanıdığından, ufak fiyat değişimleri büyük kâr veya zarara sebep olabilir. Vadeli işlemlerin bu özelliğine “kaldıraç etkisi” denir. Piyasada oluşacak fiyat hareketleri sonucunda yatırılan teminatın tümü kaybedilebileceği gibi, kayıplar yatırılan toplam teminatı dahi aşabilir. Bu yüzden yalnızca finansal konularda deneyimli kişilerin vadeli işlem yapması önerilir.

 

Opsiyon Nedir?
Opsiyonlar belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikteki malı, kıymetli madeni, finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını ya da dövizi alma ya da satma hakkı veren sözleşmeleri ifade eder. Vadeli işlemin aksine opsiyonlar işlemin gerçekleştirilme zorunluluğunu değil fırsatını sağlar. Opsiyonlar borsada veya tezgahüstü piyasada işlem görebilir. Borsada işlem gören opsiyonlar, özellikleri borsa tarafından belirlenmiş standart kontratlardır. Tezgahüstü opsiyonlar ise standart olmayıp özellikleri alıcı ile satıcı arasında kurgulanır.

Opsiyon sözleşmeleri belirli bir ücret karşılığı satılır. Bu ücret “prim” olarak adlandırılır. Yatırımcı, piyasada işlem gören opsiyonun primindeki artış veya azalış nedeniyle de kayıp veya kazanç elde edebilir.

Opsiyon sözleşmesi alımında, alınan sözleşmenin temsil ettiği hakkın değeri sıfıra inebilir. Bu durumda, yatırılan prim tümüyle kaybedilir. Bazı opsiyon sözleşmelerinde, potansiyel kayıp riski sınırsızdır. Bu yüzden yalnızca finansal konularda deneyimli kişilerin opsiyon işlemi yapması önerilir.

 

Varant ve Sertifika Nedir?
Varant ve sertifikalar standartlaştırılmış opsiyon kontratları olup dayanak varlığı, önceden belirlenmiş bir fiyattan, önceden belirlenmiş bir tarihte alma veya satma hakkı veren ve borsalarda işlem gören menkul kıymetlerdir. Opsiyona benzer şekilde, varant satın alan yatırımcı, ödediği bedel karşılığında bir varlığı değil, o varlığı alma ya da satma hakkını satın alır. Sertifikaların farkı, yatırımcısına önceden belirlenmiş koşulların oluşması durumunda hak vermesidir. Bu sözleşmelerin temsil ettiği hakkın değeri sıfıra inerse, yatırılan prim tümüyle kaybedilebilir. Bu yüzden yalnızca finans alanında deneyimli kişiler bu ürünlerde işlem yapmalıdır.

 

Kaldıraçlı İşlem (Foreks) Nedir?
Kaldıraçlı alım-satım işlemleri, yatırımcıların düşük tutarlarla, bu tutarın “kaldıraç” olarak adlandırılan belirli bir katına kadar işlem yapmalarına imkân verir. Bu işlemler ağırlıkla döviz kurunu dayanak aldığından, İngilizce foreign exchange (yabancı para) teriminin kısaltması olan foreks adıyla da bilinir. Bu işlemlerde fiyat hareketlerinin yatırımcıların beklentilerinin aksi yönünde değişmesi ve yatırılan tutarın tamamıyla kaybedilmesi hayli ihtimal dahilinde bulunduğundan yalnızca finans alanında deneyimli kişiler kaldıraçlı işlemde bulunmalıdır.

 

Yatırım Fonu Nedir?
Yatırım fonu, portföy yönetim şirketi veya emeklilik şirketlerince kurulur. Portföy yöneticisi tarafından yönetilen yatırım fonu sermaye piyasası araçlarına yatırımcılara sattığı katılma payı karşılığı elde ettiği kaynaklarla yatırım yapar. Yatırım fonunun izleyeceği genel strateji ile yatırım yapacağı yatırım araçları fon izahnamesiyle belirlenir. Yatırım fonu, içerdiği menkul kıymetlerden kâr payı, faiz gibi gelir elde eder.

Fonun sahip olduğu menkul kıymetlerin fiyatı da diğer yatırım araçları gibi değişkendir. Diğer bir deyişle fonların değeri artabileceği gibi düşebilir de.

TEFAS üzerinden tek bir yatırım hesabıyla tüm yatırım fonlarına erişim mümkündür. Yatırım fonları özellikle mütevazı tasarruflara sahip bireysel yatırımcılar için uygundur çünkü:
• Profesyoneller tarafından yönetilir,
• Küçük miktarlarda alınıp satılabilir,
• İstenilen risk derecesinde yatırım olanağı sunar,
• Kolayca nakde çevrilebilir.

 

Geleneksel Yatırım Fonu Çeşitleri Nelerdir?
Yatırımcılar tercihlerine hitap eden farklı portföy yapılarına sahip fonlar arasından seçim yapabilir:
• Para piyasası fonu repo ve 90 günden kısa vadeli bonolar içerir.
• Tahvil-bono fonu en az %80 ağırlığında tahvil-bono içerir.
• Karma fon en fazla %75 oranında pay senedi içerir.
• Hisse senedi yoğun fon en az %75 ağırlığında pay içerir.
• Uluslararası fon en az %51 ağırlığında döviz cinsinden varlıklar içerir.
• Emtia fonu en az %51 ağırlığında altın ve benzeri emtia içerir.
• Esnek fon için herhangi bir sınırlama yoktur.
• Fon sepeti fonu ise diğer yatırım fonlarına yatırım yapar.

Yatırımlarını faiz kazancı sağlamayan sermaye piyasası araçlarında değerlendirmek isteyen yatırımcılar katılım fonlarını tercih edebilir. Katılım fonu kira sertifikası (sukuk), katılma hesabı, pay senedi, altın ve diğer kıymetli madenlere yatırım yapar.

 

Alternatif Yatırım Fonu Çeşitleri Nelerdir?
Geleneksel yatırım fonlarının yanı sıra, daha karmaşık yapıda alternatif yatırım fonları da yatırımcılara sunulmaktadır. Bu fonları finansal konularda daha deneyimli kişilerin kullanması önerilir.

Serbest yatırım fonları yurtdışı uygulamalarda “hedge” fon olarak bilinen ve sadece “nitelikli” yatırımcılara satılabilen fonlardır. Bu fonlar herhangi bir yatırım aracı veya yönetim strateji sınırlaması olmadan esnek bir şekilde yönetilmekte olup, yalnızca kurumsal yatırımcılar ile 1 milyon TL’nin üzerinde finansal varlığı olan bireysel yatırımcılar tarafından alınabilir.

Gayrimenkul yatırım fonları ağırlıklı olarak gayrimenkul ile gayrimenkule dayalı haklara yatırım yapar. Girişim sermayesi yatırım fonları da benzer şekilde fon toplam değerinin önemli bir bölümünü sürekli olarak girişim sermayesi şirketlerine yatırım yapar. Ancak fonların likiditesinin diğerlerine oranla düşük olması ile fon değerinin günlük olarak açıklanma zorunluluğunun bulunmaması muhafazakar yatırımcıların bu fonlara yatırım yaparken temkinli davranmasını gerektirir.

 

Yatırım Ortaklığı Nedir?
Sermaye piyasası aracı, girişim sermayesi ile gayrimenkul yatırımlarından oluşan varlıkların yönetilmesi amacıyla kurulan anonim şirkete yatırım ortaklığı denir. Bir kolektif yatırım kuruluşu olan yatırım ortaklığı ihraç ettiği paylarını yatırımcılara sunarak elde ettiği kaynaklarla çeşitli varlıklara yatırım yapar. Bu sayede, yatırımcı tek bir kurumun payını alarak mütevazı kaynaklarla farklı sermaye piyasası aracı, girişim sermayesi ve gayrimenkul yatırımına yatırım yapma fırsatına kavuşur.

 

Borsa Yatırım Fonu Nedir?
Bazı yatırım fonları borsada alınıp satılır. Bunlara “borsa yatırım fonu” denir. Borsa yatırım fonu, bir endeksin içindeki menkul kıymetlere, endeksteki ağırlıkları oranında yatırım yapar. Bu fonlar, dayanak aldıkları endeksteki pay senedi, altın, tahvil, döviz gibi araçların getirisini yansıtır. Borsa yatırım fonu aracılığıyla yatırımcı bir endeksin getirisini doğrudan elde etme fırsatına kavuşur. Aktif bir portföy yönetimi yapılmaması dolayısıyla bu fonların uyguladığı portföy yönetim komisyonları geleneksel menkul kıymet yatırım fonlarına göre daha düşüktür.

 

Bireysel Emeklilik Sistemi Nedir?
Bireysel Emeklilik Sisteminde temel amaç, uzun vadeli bakış açısıyla katılımcıların düzenli tasarruf ederek elde ettikleri getirilerle emeklilik döneminde düzenli gelir sağlamasıdır. Bu sistemde düzenli olarak yapılan tasarruflar yatırımcının tercih ettiği bireysel emeklilik yatırım fonlarında değerlendirilir.

Sisteme katılım için bir emeklilik şirketinde hesap açmak gereklidir. Bu şirketlerce katılımcılardan toplanan tutarlar portföy yönetim şirketlerince yönetilir. Emeklilik yatırım fonları mevduat, pay senedi, borçlanma aracı ve kıymetli madenler gibi araçlara yatırım yapabilir. Bu sistemde yapılan yatırımlar da diğer yatırım fonları gibi sermaye piyasasında oluşan fiyat hareketlerinden etkilenir, değer kazanabileceği gibi değer kaybedebilir.
Sisteme devlet tarafından sağlanan çeşitli avantajlar bulunmaktadır. 2013 başından itibaren, belirli bir sınıra kadar devlet, yatırımcıların katkısının %25’i kadar ilave katkı sağlamaktadır. Sistemin sağladığı olanaklardan etkin şekilde faydalanılması, sistemde 10 yıl tasarruf edilmesi ve 56 yaş sınırına ulaşılması ile mümkündür.

 

Otomatik Katılım Sistemi Nedir?
Otomatik Katılım Sistemi işverenlerin çalışanları doğrudan dahil ettikleri bir emeklilik sistemidir. Sisteme 45 yaşını doldurmamış, kamuda veya özel sektörde işveren bağlı olan tüm çalışanları kapsamaktadır. Sisteme girmek zorunlu ancak kalmak mecburi değildir. Bu çerçevede işverenler çalışanların kazançlarının %3’ünü sisteme aktarır. Çalışanlar bu sistemde istedikleri süre kalabilir.

 

Portföy Yönetimi Nedir?
Portföy yönetimi, birikimlerin para ve sermaye piyasalarında yatırımcı adına yetkili kuruluşlar tarafından belirli bir ücret karşılığında yönetilmesidir. Bu faaliyet için yatırım kuruluşu veya portföy yönetim şirketinin SPK’dan yetki almış olmasına dikkat edilmelidir. Portföy yönetimi hizmetini, aracı kurumlar ve portföy yönetim şirketleri sunabilir.

Yatırımcı bu hizmetten yararlanmak için yetkili kurumla portföy yönetim sözleşmesi imzalamalıdır. Kurum, yatırımcının almak istediği risk derecesine ve tercih ettiği yatırım araçlarına göre portföyü yönetir, ancak belirli bir getiriyi garanti edemez.

Portföy yönetim hizmetinin avantajı, kişiye veya kuruma özel olmasıdır. Yetkili kurumların hizmet aldığı araştırma kadrosu, yurtiçi ve yurtdışı piyasaları takip ederek yatırımların günün şartlarına uygun değerlendirilmesini sağlar. Ayrıca, profesyoneller tarafından alınan yatırım kararları, değişen piyasalarda hızlı hareket etme kabiliyeti sağlar.

 

Yatırım Danışmanlığı Nedir?
Yatırım danışmanlığı, belli bir ücret karşılığında, yatırımcılara sermaye piyasası araçları hakkında yazılı veya sözlü yorum ve yatırım tavsiyelerinde bulunulmasıdır. Bu faaliyet için ilgili yatırım kuruluşunun SPK’dan yetkilendirilmiş olmasına dikkat edilmelidir.

Sermaye Piyasası Araçları Nerede Alınır ve Satılır?
Sermaye piyasası birincil piyasa ve ikincil piyasa olmak üzere ikiye ayrılır.
Finansman ihtiyacını borçlanma yoluyla karşılamak isteyen kamu ve şirketler ile pay ihraç ederek sermayesine ortak olacak yeni yatırımcılar arayan şirketlerin yatırımcılarla buluştukları ilk yer birincil piyasadır. Birincil piyasada para ve menkul kıymetler, devlet veya şirketler ile yatırımcılar arasında el değiştirir. Menkul kıymetleri ihraç edildiği zaman alanlar, bunları tekrar paraya çevirmek istediklerinde, pay senetlerinde hiç bir zaman, tahvillerde ise vadeden önce bunları ihraç eden kuruluşa başvuramazlar.

Daha önce ihraç edilmiş menkul kıymetler, ikincil piyasada nakde çevrilir. İkincil piyasada para ve menkul kıymetler yatırımcılar arasında el değiştirir, şirketlere kaynak girişi olmaz. İkincil piyasa, borsa ve tezgâhüstü piyasa olarak ikiye ayrılır. Borsalara kabul edilen standart ürünler, belirli kurallar çerçevesinde yatırım kuruluşları vasıtasıyla işlem görür. Tezgâhüstü piyasalarda ise, işlem gören ürünlerin belirli bir standartta olması beklenmez, işlemler doğrudan yatırım kuruluşları ile yatırımcılar arasında yapılır.

 

Yatırım Kuruluşunda Nasıl Hesap Açılabilir?
Sermaye piyasasında işlem yapmak için öncelikle yatırım kuruluşlarından birinde hesap açtırmak gerekir. Hesap açılırken yatırımcıdan kimlik ve adres bilgileri istenir, karşılıklı sözleşme imzalanır.

Bir kez hesap açtırdıktan sonra yatırım kuruluşlarında alım-satım işlemi doğrudan başvuru veya yazılı talimatla, ya da telefon veya internet gibi mecralar aracılığıyla gerçekleştirilebilir.

 

Yeni Halka Açılan Şirketlerden Nasıl Pay Alınır?
Borsada işlem görmek üzere halka arz edilen pay senetleri yatırımcılar için yeni bir yatırım seçeneğidir. Şirketlerin halka açılabilmesi için SPK’dan izin almaları ve gerekli tüm yasal yükümlülükleri yerine getirmeleri gerekmektedir. Bu kapsamda, yayınlanan izahname, ihraç belgesi ve diğer kamuyu aydınlatma belgeleri, şirketi tanıma ve yatırım kararı alma sürecinde önemli kaynaklardır.

Halka arz hizmetini bu konuda yetkilendirilmiş yatırım kuruluşları sunmaktadır. Bunların dışındaki kişi ve kurumların herhangi bir şirkete ortaklık sağlama yönündeki tekliflerine itibar edilmemelidir.

 

Yatırımcı, Portföyünü Nasıl Takip Edebilir?
Yatırımcılar, hesap durumlarını ve hareketlerini, istedikleri anda yatırım kuruluşuyla bağlantıya geçerek öğrenebilir.

Menkul kıymetler, Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdinde yatırımcı adına izlenmektedir. Yatırımcılar istedikleri an 444 0 655 MKK Yatırımcı Çağrı Merkezi hattını arayıp hesapları hakkında bilgi alabilir veya menkul kıymetlerine blokaj koyarak hesap hareketlerini durdurabilir. Yatırımcılar e-devlet kanalıyla da yatırım ve emeklilik hesaplarını inceleyebilir.

 

Yatırımcı ile Yatırım Kuruluşu Arasında İhtilaf Durumunda Ne Yapılabilir?
Yatırım kuruluşları ile yatırımcılar arasında meydana gelen ihtilaflarda, yatırımcıların Borsa İstanbul’a, SPK’ya veya Birliğimize başvurmaları mümkündür. Birliğimiz, yatırımcılarla yatırım kuruluşları arasında, borsa işlemleri dışındaki işlemlerden doğan uyuşmazlıkların çözümüne yardımcı olmaktadır. Ayrıca, yatırımcılar her zaman adli yargı yoluna başvurabilir. Kurumumuzun yatırımcılara yönelik sağladığı hizmetin detaylarına buradan ulaşabilirseniz.